ASMA' BINTI ASAD BIN AL-FURAT~ ULAMA WANITA YANG THABAT MENGHADAPI TRIBULASI

Asma’ binti Asad bin Al-Furat Al-Qairawaniyyah merupakan puteri kepada qadhi wilayah Qairawan yang begitu terkenal di benua Afrika. Ayahanda beliau merupakan murid kepada dua orang tokoh ulama yang masyhur iaitu Imam Abu Yusuf dan Imam Malik bin Anas.

Hasil didikan bapanya yang merupakan seorang ulama terkenal, Asma’ dibesarkan di dalam suasana yang penuh keilmuan. Sebagai anak tunggal kepada Al-Qadhi Asad bin Al-Furat (142H – 213H), beliau telah dididik dengan penuh perhatian, sehingga beliau bukan sahaja memiliki akhlak dan budi pekerti yang mulia, tetapi turut mewarisi ilmu dan kebijaksanaan. Asma’ sentiasa menghadiri majlis-majlis ilmu yang diadakan di rumah bapanya. Malah beliau juga turut melibatkan diri bersoal jawab, berbincang dan berbahas sehingga dikenali sebagai seorang wanita yang faqih. Beliau masyhur dalam menyampaikan hadis dan menguasai ilmu fekah menurut mazhab Abu Hanifah.

Setelah lapan tahun menjawat jawatan sebagai qadhi di Qairawan, Gabenor Tunisia ketika itu yang bernama Ziyadatullah bin Ibrahim telah membuat keputusan untuk melantik bapanya sebagai panglima tentera Islam bagi membuka Pulau Sicily. Tidak dapat dibayangkan bagaimana perasaan Asma’ ketika itu. Namun demi jihad yang suci menegakkan Islam di bumi Allah, beliau telah merelakan perpisahan tersebut. Dengan penuh tabah dan bersemangat juang, beliau telah mengiringi bapanya sehingga ke Kota Sousse untuk bertolak ke medan jihad memimpin armada tentera Islam yang akhirnya belayar dengan penuh izzah menuju ke Pulau Sicily.

Pada bulan Rabi‘ul Awwal tahun 212H, Panglima Asad bin Al-Furat telah berjaya memimpin bala tentera Islam memasuki Pulau Sicily sehingga menempa kemenangan yang masyhur dalam lipatan sejarah Islam. Beliau walau bagaimanapun telah meninggal dunia pada tahun 213H setelah jatuh sakit sewaktu sedang mengepung Kota Syracuse, ibu kota Kerajaan Rom di Pulau Sicily. Diriwayatkan bahawa di saat-saat terakhir menemui syahid, beliau menggenggam erat panji-panji Islam di tangan kirinya, sedangkan pedang pula terhunus di tangan kanannya sambil membacakan ayat Allah:

إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللهِ وَالْفَتْحُ

Yang bermaksud: “Apabila datang pertolongan Allah dan kemenangan…”  [Surah Al-Nasr, ayat 1]

Setelah bapanya meninggal dunia, Asma’ dengan begitu tabah meneruskan kehidupan dalam suasana keilmuan. Beliau mendirikan rumahtangga dengan salah seorang murid bapanya iaitu Muhammad bin Abi Al-Jawwad yang telah mengambil alih jawatan bapanya sebagai qadhi di Qairawan. Suaminya kemudian telah diangkat sebagai ketua ulama Hanafi di benua Afrika pada tahun 225H. Setelah suaminya berhenti daripada memegang jawatan sebagai qadhi, ketika itulah beliau berhadapan dengan satu lagi ujian dan dugaan dalam menegakkan kebenaran. Suaminya telah dituduh pecah amanah menyelewengkan harta wadiah oleh penggantinya sehingga dijatuhkan hukuman penjara.

Sewaktu suaminya berada di dalam tahanan, Asma’ dengan begitu berani telah pergi menemui qadhi tersebut untuk mengadakan rundingan. Beliau diberikan janji akan dilepaskan suaminya dengan syarat membuat pengakuan tentang harta yang diselewengkan serta membayar ganti ruginya.

Namun suami beliau iaitu Muhammad bin al-Jawwad terus mempertahankan diri dan tetap mengaku tidak bersalah di atas segala pertuduhan yang dibuat. Lantaran itu, beliau terus ditahan dan tidak dibebaskan.

Selepas beberapa ketika, dengan penyusunan takdir yang penuh hikmah daripada Allah S.W.T, qadhi yang menuduhnya itu telah dipecat dan suami Asma’ telah dikembalikan semula ke jawatannya yang asal. Lantaran memiliki jiwa yang besar dan keperibadian yang mulia, beliau tidak pernah bertindak untuk membalas dendam terhadap kezaliman yang telah dilakukan ke atasnya.

Sebagai seorang ulama wanita yang terkenal  sabar dan tabah mengharungi pelbagai mehnah dan tribulasi kehidupan yang sesuai dengan tahap keilmuannya, Asma’ binti Asad bin Al-Furat terus disanjung tinggi oleh segenap lapisan masyarakat di zamannya. Beliau meninggal dunia sekitar tahun 250H.

Begitulah besarnya sumbangan seorang ulama wanita yang bukan sahaja menjadi rujukan dalam bidang keilmuan, tetapi juga menjadi inspirasi dan kekuatan kepada bapa, suami dan ahli keluarga dalam meneruskan perjuangan demi agama tercinta di saat badai melanda. 

'AMRAH BINTI ABDUL RAHMAN AL-NAJJARIYYAH~ ULAMA WANITA HASIL DIDIKAN 'AISYAH R.A.

Ulama merupakan pewaris para nabi yang menyampaikan ilmu dan petunjuk sepanjang zaman. Istilah ulama dilihat begitu sinonim dengan golongan lelaki yang memiliki ilmu yang mendalam serta akhlak yang terpuji. Jarang sekali masyarakat dihidangkan dengan bibliografi ulama wanita sepanjang sejarah Islam sedangkan di dalam lipatan sejarah sejak zaman para sahabiyyat memang ada merakamkan biodata ulama wanita yang menjadi mutiara yang bergemerlipan di dasar lautan ilmu.

 Antara para ulama wanita yang boleh disebutkan di sini ialah Syeikhah Khadijah al-Qairawaniyyah, anak kepada Imam Suhnun Al-Maliki, Sitti al-Wuzara al-Tannukhiyyah, Fatimah binti Al-Mahdi Li Dinillah, Zulaikha binti Ismail bin Yusof Al-Syafi'e dan ramai lagi.

Ruangan kali ini akan memaparkan biodata seorang ulama wanita yang faqih lagi ulung, iaitu ‘Amrah binti Abdul Rahman Al-Najjariyyah.

 ‘Amrah binti Abdul Rahman bin Sa'ad bin Zurarah bin ‘Udus al-Ansariyyah al-Najjariyyah al-Madaniyyah al-Faqihah merupakan murid dan hasil didikan Ummul Mukminin Saidatina ‘Aisyah r.a.

Telah diriwayatkan bahawa bapa beliau merupakan sahabat Rasulullah s.a.w. Datuk beliau iaitu Sa’ad pula merupakan antara sahabat yang paling awal dan juga saudara lelaki kepada As'ad bin Zurarah, salah seorang nuqaba’ yang masyhur di kalangan para Ansar di Madinah.

Beliau telah meriwayatkan hadis-hadis daripada Saidatina Aisyah, Ummu Salamah, Rafi' bin Khudaij dan kakaknya Ummu Hisham binti Harithah binti al-Nu'man. Hadis-hadis tersebut telah diriwayatkan kemudiannya pula oleh anak-anak beliau iaitu Abu al-Rijal Muhammad bin Abdul Rahman, Harithah dan Malik; anak saudara beliau iaitu Al-Qadhi Abu Bakar bin Hazm, cucu saudara beliau Abdullah dan Muhammad Al-Zuhri, serta oleh Yahya bin Said Al-Ansari dan lain-lain.

Namun begitu para ulama berselisih pendapat tentang tarikh kewafatan ‘Amrah. Ada yang mengatakan bahawa beliau telah wafat pada tahun 98 hijriyah dan ada juga pandangan yang mengatakan pada tahun 106 hijriyah.

Pengiktirafan para ulama terhadap beliau

Ibn Abi Maryam merekodkan pengiktirafan Ibn Ma’in terhadap ‘Amrah binti Abdul Rahman sebagai seorang yang thiqah lagi dipercayai dan kata-kata beliau dipegang sebagai hujah.

Al-‘Ajli juga telah merekodkan tentang beliau sebagai seorang yang thiqah dari kalangan para tabi'in di Madinah.

Ahmad bin Muhammad bin Abi Bakar al-Miqdami pernah mendengar Ibn al-Madini memuji ‘Amrah dengan begitu tinggi sekali apabila menyebut tentang beliau.

Ibn Hibban mengatakan bahawa ‘Amrah merupakan orang yang paling arif tentang hadis-hadis yang diriwayatkan oleh ‘Aisyah, manakala Sufyan pula menyebut bahawa hadis ‘Aisyah yang paling sabit ialah yang telah disampaikan oleh ‘Amrah.

Ibn Syihab telah menyebut bahawa beliau telah disapa oleh Al-Qasim bin Muhammad, "Wahai pemuda, saya melihat kamu bersungguh-sungguh dalam menuntut ilmu. Adakah kamu mahu jika saya tunjukkan padamu bekasnya?"

"Tentu sekali", jawabku.

Beliau menyebut,"Hendaklah kamu menemui ‘Amrah. Dia telah dewasa dalam didikan Aishah."

Aku pun telah pergi menemuinya untuk menuntut ilmu, dan sungguh, beliau umpama lautan ilmu yang tidak bertepi!

Ibnu Sa’ad di dalam kitab Al-Tabaqat merekodkan kisah daripada Abdullah bin Dinar bahawa ‘Umar bin Abdul Aziz telah menulis surat kepada Abu Bakar bin Muhammad bin ‘Amru bin Hazm supaya menghimpun serta menulis kembali hadis-hadis Rasulullah s.a.w, sunnah yang telah lalu mahupun hadis ‘Amrah binti Abdul Rahman. Beliau khuatir hilangnya ilmu dengan hilangnya para ahli ilmu, dengan menyebut nama ‘Amrah secara khusus.

Syu'bah pula telah menyampaikan kata-kata Umar bin Abdul Aziz daripada Muhammad bin Abdul Rahman bahawa tidak ada sesiapa pun yang lebih arif tentang hadis ‘Aisyah daripada ‘Amrah dan baginda sendiri merujuk beliau berkenaan hadis-hadis tersebut.

Benarlah pujian Al-Imam Al-Zahabi yang mengatakan bahawa ‘Amrah binti Abdul Rahman al-Ansariyyah merupakan seorang tokoh ulama wanita yang alim, faqih dan diterima sebagai hujah. Hadis-hadis yang telah diriwayatkan oleh beliau adalah ibarat mutiara yang berkerlipan di dalam kitab-kitab rujukan Islam.

Sumber rujukan: Muhammad Khayr Yusuf (1414H), Faqihat Alimat(Ulama Wanita Yang Faqih), Riyadh: Dar Tuwaiq.